600

Zeshonderd jaar geleden: 

Drei Päpste, die gleichzeitig den Anspruch auf den Stuhl Petri erhoben, eine geteilte Christenheit, Konflikte in ganz Europa – aus diesen Gründen kamen zwischen 1414 und 1418 in der Bischofsstadt Konstanz geistliche und weltliche Würdenträger zum Konstanzer Konzil zusammen.

Der Chronist Richental zählte über 70.000 Besucher. Die Zahl der tatsächlich Anwesenden mag geringer gewesen sein, dennoch vollbrachten die Konstanzer mit der Versorgung ihrer Gäste eine logistische Meisterleistung.

Drei Ziele setze sich die Kirche, wovon sie mit der Wahl von Papst Martin V. nur eines, die Beendigung des Schismas erreichte.

Nötige Reformen der Kirche wurden vertagt. Die Todesurteile gegen Jan Hus und Hieronymus von Prag zählen zu den Auslösern der Hussitenkriege, die im 15. Jahrhundert Europa verunsicherten.

Neben den theologischen Aspekten spielte auch das politische Geschehen auf dem Konzil eine wichtige Rolle. Die in Konstanz anwesenden weltlichen Herrscher fällten weitreichende Entscheidungen, die Europa bis heute prägen. Zugleich entwickelte sich Konstanz zu einer Drehscheibe des Wissens: Professoren und Magister, Künstler und Kaufleute sorgten für einen regen Austausch von Liedern und anderen Impulsen. 

Hieronder een sfeerbeeld van de situatie ter plekke:

present

Het is zondag. Veel christenen gaan vandaag ter kerke (soms tweemaal). In het Nederlands Dagblad (ND) van 11 augustus 2012 deelt ds. A Scholten, predikant Protestantse kerk Leerdam, zijn bezorgdheid dat er voor de heiligheid van de liturgie te weinig aandacht is. Hij doet dat in onvervalst kanselproza dat ik begrijp, maar de gemiddelde heiden waarschijnlijk raadselachtig vóórkomt:

Als zij [dominees] voorgaan in een kerkdienst, mogen zij Christus niet alleen present weten, maar ook present stellen. Elke opstandingsdag weer, wil zijn aanwezigheid [nl. die van Christus] levende werkelijkheid worden in ons bestaan. En de voorganger mag daarin bemiddelen; […] hij mag het evangelie niet alleen uitleggen en aanwijzen, maar het ook oproepen en aanreiken.

Bijna elke zinsnede in dit citaat heeft een verklarende voetnoot nodig, wil de buitenkerkelijke snappen wat ds. Scholten eigenlijk te zeggen heeft. En dat is veel behartigenwaardigs, maar ik ben dan ook graag gereformeerd.

choir

Hierom zou ik graag rooms-katholiek priester worden en bidden dat de bisschop mij voor 't leven zal benoemen als pastoor in de parochie van Melle, Frankrijk. De omgeving ziet er ook niet verkeerd uit:

Andreas update

Als achtergrondinformatie bij de vrije bijdrage van vandaag verwijs ik graag naar wat ik schreef op 30 november vorig jaar alweer.

Vandaag lees ik in de krant dat momenteel Andreas’ hoofd in Boekarest (Roemenië)* wordt rond geprocessioneerd in het kader van de herdenking van Dimitri Bassabarov, beschermheilige van Roemenië. Want volgens de Roemeens-Orthodoxe Kerk is de bekering van het Roemeense volk al begonnen toen Andreas door de provincie Dobrogea langs de kust van de Zwarte Zee trok.

*dat zeg ik er maar even bij, want ik onthoud slecht welke hoofdstad bij welk land hoort, vooral bij landen buiten West-Europa, en dat zijn dus bijna alle landen. Gelukkig heb ik een The Times Atlas of the World (“To Her Majesty Queen Elizabeth II with her most gracious permission respectfully dedicated”). Zo leer ik dat bij Niger Niamey hoort, bij Liechtenstein Vaduz, bij Kazachstan Astana. En dat wist u ook niet uit ’t hoofd.

gelovelijk

De Roomsen in de VS van A moeten er per  27 november 2011 aan geloven. Dan wordt de nieuwe vertaling van het Missaal standaard.

Een missaal is het officiële RK liturgische kerkboek met alle vaste en wisselende lezingen en gebeden in de missen van het gehele kerkelijke jaar. Na het Tweede Vaticaans Concilie mocht de mis in de landstaal opgevoerd worden, voordien ging alles in het Latijn.

Onderdeel van elke mis is het credo, de geloofsbelijdenis. En de nieuwe versie die de Amerikaanse rooms-katholieken voortaan moeten zeggen begint aldus:

I believe in one God, the Father almighty, maker of heaven and earth, of all things visible and invisible.

Terwijl ze nu nog uitspreken:

We believe in one God, the Father, the Almighty, maker of heaven and earth, of all that is seen and unseen.

De verschillen heb ik gecursiveerd. Dat zijn er nogal wat en dit is nog maar de eerste regel.

Voortaan moet de individuele  Amerikaanse rooms-katholiek weer voor zichzelf geloven: ‘Ik geloof’, niet ‘Wij geloven’.

En dus in God, […] Schepper (Maker) van hemel en aarde, van alle zichtbare en onzichtbare dingen.

Totnutoe gelooft de Amerikaanse rooms-katholiek dat God alles heeft gemaakt dat je kunt zien en niet kunt zien. Bijvoorbeeld engelen. Vanaf eind november hoort zij/hij te geloven in (on)zichtbare dingen.

Een subtiel verschil. 

Uit de huidige tekst wordt duidelijk dat er meer is dan je kunt meten, wegen, kwantificeren. In de nieuwe versie zijn er door God gemaakte zichtbare en onzichtbare dingen. Blijkbaar heeft God (ook) dingen gemaakt waarvan Hij wil dat die onzichtbaar zijn, i.t.t. dingen die we niet kunnen waarnemen, zien.

Ik ben in het trotse bezit van een prachtig geïllustreerd missaal uit 1947, samengesteld door G. van Deun en uitgegeven bij G. Mosmans Zⁿ (Den Bosch), Ed. van Wees  (Breda) en J.H. van Wees Jr. (Utrecht) met imprimatur van L. Suenens, vic. gen.

Daarin staan de misteksten naast elkaar in het Latijn en het Nederlands afgedrukt. Zodoende weet ik dat het origineel luidt: “visibilium omnium et invisibilium”. In het Nederlands: "alle zichtbare en onzichtbare dingen". Maar ik ben als vertaling ook weleens tegengekomen: "al het zienlijke en onzienlijke". Dát vind ik mooi gezegd!

Ik ken geen Latijn (d.w.z. ik kan het lezen, maar weet niet wat ik lees), dus ik weet niet of ‘seen and unseen’ beter of slechter is dan ‘visible and unvisible’, maar het verschil is duidelijk een geloofsverklaring, niet verkeerd voor een credo. 

alledaags

Ondertussen is het deze en komende weken voor de Opperbisschop te Rome hard aanpoten. Alleen al in november negen toespraken. En op deze Derde Advent deed hij het Angelus, hield audiëntie en had een Vesper met studenten (altijd moeilijk, zulke wijsneuzen).

Op deze plaatjes zien we hem in actie op 8 december j.l. tijdens een openluchtmis op het Hoogfeest van de Onbevlekte Ontvangenis van de H. Maagd Maria. Altijd een raar dogma gevonden. Omdat zij Jezus gedragen en gebaard heeft, moest zij wel zonder zonde zijn, maar hoe zit 't dan met haar moeder, en háár moeder, en háár moeder en ...? En Maria's vader dan en zijn voorvaders; hadden die zondeloos zaad? 

Hij was daar wel in vol ornaat, moet ik zeggen. Goudbrokaten stola, rood manteltje met hermelijnbont afgezet. Zo zagen we JP-2 zelden. Maar die was ongeveer al heilig verklaard tijdens zijn leven; een eer die, naar het mij schijnt, Benedictus niet zal te beurt vallen, ook niet postuum.

encyclikisch

33. Über vierzig Jahre nach der Enzyklika Populorum progressio ist ihr Grundthema, eben der Fortschritt, nach wie vor ein noch offenes Problem, das sich durch die augenblickliche Wirtschafts- und Finanzkrise verschärft hat und noch dringender geworden ist. Wenn einige Regionen der Erde, die einst durch die Armut belastet waren, bemerkenswerte Änderungen im Sinn eines wirtschaftlichen Wachstums und einer Beteiligung an der Weltproduktion erfahren haben, so leben andere Zonen noch in einer Situation des Elends, die jener zur Zeit Papst Pauls VI. vergleichbar ist, ja, in einigen Fällen kann man sogar von einer Verschlechterung sprechen. Es ist bezeichnend, daß einige Ursachen dieser Situation bereits in Populorum progressio ausgemacht worden waren, wie zum Beispiel die von den wirtschaftlich entwickelten Ländern festgesetzten hohen Grenzzölle, welche die Produkte aus den armen Ländern immer noch daran hindern, auf die Märkte der reichen Länder zu gelangen. Andere Ursachen hingegen, welche die Enzyklika nur angedeutet hatte, sind in der Folge deutlicher hervorgetreten. Das trifft auf die Bewertung des Entkolonisierungsprozesses zu, der damals in vollem Gange war. Papst Paul VI. wünschte sich einen autonomen Verlauf, der sich in Freiheit und Frieden vollziehen sollte. Nach über vierzig Jahren müssen wir eingestehen, wie schwierig dieser Verlauf gewesen ist, sei es aufgrund neuer Formen von Kolonialismus und Abhängigkeit von alten und neuen Hegemonialländern, sei es durch schwerwiegende Verantwortungslosigkeiten innerhalb der Länder selbst, die sich unabhängig gemacht haben.

Ben ik nog nauwelijks bekomen van zijn Spe Salvi, gooit Ome Ben uit Rome er weer een encycliek tegenaan. Hoewel, het is een herneming en actualisering van Paulus’ VI Populorum progressio uit 1967. In ¼ van Caritas in veritas (“Liefde in waarheid” en omgekeerd) draait Benedictus XVI zich een slag in de rondte om ons te overtuigen van de waarde en actualiteit van het Tweede Vaticaans Concilie, Populorum, en een rijtje encyclici daarna. Kortom, deze nieuwe encycliek staat in een lange traditie en is in feite niets nieuws. Een duidelijke hint naar de Broederschap Pius X, welks leden deze traditie afwijzen en Benedictus XVI maar ketters vinden.
Caritas in veritas heeft weer hele alinea’s om van te smullen. Taaltechnisch dan, want inhoudelijk ben ik nog niet ver gekomen (159 voetnoten!); daarover kan ik niet veel zeggen.

Die hauptsächliche Neuheit war die Explosion der weltweiten wechselseitigen Abhängigkeit, die inzwischen unter der Bezeichnung »Globalisierung« allgemein bekannt ist. Papst Paul VI. hatte sie teilweise vorausgesehen, doch das Ausmaß und die Heftigkeit, mit der sie sich entwickelt hat, sind erstaunlich. In den wirtschaftlich entwickelten Ländern entstanden, hat dieser Prozeß seiner Natur entsprechend eine Einbeziehung sämtlicher Ökonomien verursacht. Er war der Hauptantrieb für das Heraustreten ganzer Regionen aus der Unterentwicklung und stellt an sich eine große Chance dar. Ohne die Führung der Liebe in der Wahrheit kann dieser weltweite Impuls allerdings dazu beitragen, die Gefahr bisher ungekannter Schäden und neuer Spaltungen in der Menschheitsfamilie heraufzubeschwören. Darum stellen uns die Liebe und die Wahrheit vor einen ganz neuen und kreativen Einsatz, der freilich sehr umfangreich und komplex ist. Es geht darum, die Vernunft auszuweiten und sie fähig zu machen, diese eindrucksvollen neuen Dynamiken zu erkennen und auszurichten, indem man sie im Sinn jener »Kultur der Liebe« beseelt, deren Samen Gott in jedes Volk und in jede Kultur gelegt hat.
35. Der Markt ist, wenn gegenseitiges und allgemeines Vertrauen herrscht, die wirtschaftliche Institution, die die Begegnung zwischen den Menschen ermöglicht, welche als Wirtschaftstreibende ihre Beziehungen durch einen Vertrag regeln und die gegeneinander aufrechenbaren Güter und Dienstleistungen austauschen, um ihre Bedürfnisse und Wünsche zu befriedigen. Der Markt unterliegt den Prinzipien der sogenannten ausgleichenden Gerechtigkeit, die die Beziehungen des Gebens und Empfangens zwischen gleichwertigen Subjekten regelt. Aber die Soziallehre der Kirche hat stets die Wichtigkeit der distributiven Gerechtigkeit und der sozialen Gerechtigkeit für die Marktwirtschaft selbst betont, nicht nur weil diese in das Netz eines größeren sozialen und politischen Umfelds eingebunden ist, sondern auch aufgrund des Beziehungsgeflechts, in dem sie abläuft. Denn wenn der Markt nur dem Prinzip der Gleichwertigkeit der getauschten Güter überlassen wird, ist er nicht in der Lage, für den sozialen Zusammenhalt zu sorgen, den er jedoch braucht, um gut zu funktionieren. Ohne solidarische und von gegenseitigem Vertrauen geprägte Handlungsweisen in seinem Inneren kann der Markt die ihm eigene wirtschaftliche Funktion nicht vollkommen erfüllen. Heute ist dieses Vertrauen verlorengegangen, und der Vertrauensverlust ist ein schwerer Verlust.

jarig

Nog een paar weken te gaan en dan is het Paulusjaar voorbij.

Hij is in het mediageweld rond Calvijn en Darwin ondergesneeuwd geraakt, want veel over of van de Apostel Paulus, de grote pleitbezorger van Iemand die hij slechts van horen zeggen kende, heb ik niet gehoord.

Bennie van Rome had een serie catechese-lessen over Paulus' leven en theologie, welke ik dank de netstek Interkerk alle tot me genomen heb, maar verder was het in mijn beleving een stil Paulusjaar.

Waar waren de affiches, het glossy, artikelen in Letter & Geest? (Ik ben protestant, dus van de RK media krijg ik weinig mee, misschien dat ik daar over Paulus gestruikeld was).

Want een struikelblok was en is Paulus, alleen al zijn 'Rechtvaardigingsleer' was oorzaak van de Reformatie. Zijn visie op vrouwen, slaven, staat, Joodse geloof heeft de christenen na hem heel wat hoofdbrekens gekost.

Dus toch maar zijn correspondentie weer ter hand nemen en dan bij voorkeur in de vertaling van Pieter Oussoren (de Naardense Bijbel, uitg. Skandalon).

aflatend

Het is mij bijna ontgaan maar we leven sinds 28 juni ’08 in het »Paulus-Jaar«. Vanwege zijn geboorte 2000 jaar terug. (Hoe weten ze dat eigenlijk, die datum? Staat hij ingeschreven in de burgerlijke stand van Tarsus? Of hielden ze destijds een besnijdenisregister bij?) Het verjaarsfeestje duurt tot 29 juni 2009, dus we hebben nog even.

Het Vaticaan wist ervan en gooit er bijzondere volledige aflaten tegen aan, ter verhoging van de feestvreugde. Ik dacht dat ze dat sinds Martin Luther op een laag pitje hadden gezet.

Om te voorkómen dat het een rotzooitje wordt, één aflaat per persoon per dag en je moet ervoor naar de pauselijke basiliek St. Paulus (Via Ostiense, Rome). James Francis s.r.e. Kardinaal Stafford, de ‘Großpönitentiar’ van het Vaticaan (ik weet niet hoe je dat in het Nederlands overzet, ‘hoofd penitentie’?) zegt het zelf:

Allen und jedem einzelnen Christgläubigen, die wirklich bußfertig, durch das Bußsakrament gereinigt und durch die heilige Kommunion gestärkt, in frommer Gesinnung die Päpstliche Basilika des hl. Paulus an der »Via Ostiense« besuchen und nach Meinung des Papstes beten, wird der vollkommene Ablaß der zeitlichen Sündenstrafen gewährt und erteilt, wenn sie vorher den sakramentalen Nachlaß und die Vergebung der Sünden erlangt haben.

Der vollkommene Ablaß kann von den Gläubigen sowohl für sich selbst als auch für die Verstorbenen gewonnen werden, so oft man die gebotenen Werke verrichtet, wobei die Norm Gültigkeit behält, daß der vollkommene Ablaß nur einmal am Tag erlangt werden kann.

En als je niet naar Rome kunt:

Die Christgläubigen der verschiedenen Ortskirchen können unter den gewohnten Bedingungen (sakramentale Beichte, eucharistische Kommunion und Gebet nach Meinung des Heiligen Vaters) und ohne jede Anhänglichkeit an jegliche Sünde den vollkommenen Ablaß gewinnen, wenn sie andächtig an einem öffentlichen Gottesdienst oder einer Andacht zu Ehren des Völkerapostels teilnehmen: an den Tagen, an denen das Paulus-Jahr feierlich eröffnet und beschlossen wird, in allen Gotteshäusern; an anderen Tagen, die vom Ordinarius des Ortes zu bestimmen sind, in Gotteshäusern, die dem hl. Paulus geweiht sind, oder zum Nutzen der Gläubigen in anderen vom Ordinarius dafür bestimmten Gotteshäusern.

Fijn van kardinaal Stafford dat-ie er aan gedacht heeft.

summorum

Onze man in Rome, Paus Benedictus XVI, heeft 7 juli, AD 2008 een “Summorum Pontificum” (een pauselijke aanwijzing) bekend gemaakt. Voor de goede orde geef ik die hier weer. Waarover het gaat, ik heb geen flauw idee—op de Mavo zat geen Latijn in mijn vakkenpakket. Maar u kunt niet meer zeggen dat u nergens van wist.

Proinde Missae Sacrificium, iuxta editionem typicam Missalis Romani a B. Ioanne XXIII anno 1962 promulgatam et numquam abrogatam, uti formam extraordinariam Liturgiae Ecclesiae, celebrare licet. Conditiones vero a documentis antecedentibus “Quattuor abhinc annos” et “Ecclesia Dei” pro usu huius Missalis statutae, substituuntur ut sequitur:

Art. 1. Missale Romanum a Paulo VI promulgatum ordinaria expressio “Legis orandi” Ecclesiae catholicae ritus latini est. Missale autem Romanum a S. Pio V promulgatum et a B. Ioanne XXIII denuo editum habeatur uti extraordinaria expressio eiusdem “Legis orandi” Ecclesiae et ob venerabilem et antiquum eius usum debito gaudeat honore. Hae duae expressiones “legis orandi” Ecclesiae, minime vero inducent in divisionem “legis credendi” Ecclesiae; sunt enim duo usus unici ritus romani.

Art. 2. In Missis sine populo celebratis, quilibet sacerdos catholicus ritus latini, sive saecularis sive religiosus, uti potest aut Missali Romano a beato Papa Ioanne XXIII anno 1962 edito, aut Missali Romano a Summo Pontifice Paulo VI anno 1970 promulgato, et quidem qualibet die, excepto Triduo Sacro. Ad talem celebrationem secundum unum alterumve Missale, sacerdos nulla eget licentia, nec Sedis Apostolicae nec Ordinarii sui.

Art. 3. Si communitates Institutorum vitae consecratae atque Societatum vitae apostolicae iuris sive pontificii sive dioecesani quae in celebratione conventuali seu “communitatis” in oratoriis propriis celebrationem sanctae Missae iuxta editionem Missalis Romani anno 1962 promulgatam habere cupiunt, id eis licet. Si singula communitas aut totum Institutum vel Societas tales celebrationes saepe vel plerumque vel permanenter perficere vult, res a Superioribus maioribus ad normam iuris et secundum leges et statuta particularia decernatur.

Art. 4. Ad celebrationes sanctae Missae de quibus supra in art. 2 admitti possunt, servatis de iure servandis, etiam christifideles qui sua sponte id petunt.

Art. 5,
§ 1. In paroeciis, ubi coetus fidelium traditioni liturgicae antecedenti adhaerentium continenter exsistit, parochus eorum petitiones ad celebrandam sanctam Missam iuxta ritum Missalis Romani anno 1962 editi, libenter suscipiat. Ipse videat ut harmonice concordetur bonum horum fidelium cum ordinaria paroeciae pastorali cura, sub Episcopi regimine ad normam canonis 392, discordiam vitando et totius Ecclesiae unitatem fovendo.

§ 2. Celebratio secundum Missale B. Ioannis XXIII locum habere potest diebus ferialibus; dominicis autem et festis una etiam celebratio huiusmodi fieri potest.

§ 3. Fidelibus seu sacerdotibus id petentibus, parochus celebrationes, hac in forma extraordinaria, permittat etiam in adiunctis peculiaribus, uti sunt matrimonia, exsequiae aut celebrationes occasionales, verbi gratia peregrinationes.

§ 4. Sacerdotes Missali B. Ioannis XXIII utentes, idonei esse debent ac iure non impediti.

§ 5. In ecclesiis, quae non sunt nec paroeciales nec conventuales, Rectoris ecclesiae est concedere licentiam de qua supra.

Art. 6. In Missis iuxta Missale B. Ioannis XXIII celebratis cum populo, Lectiones proclamari possunt etiam lingua vernacula, utendo editionibus ab Apostolica Sede recognitis.

Art. 7. Ubi aliquis coetus fidelium laicorum, de quo in art. 5 § 1 petita a parocho non obtinuerit, de re certiorem faciat Episcopum dioecesanum. Episcopus enixe rogatur ut eorum optatum exaudiat. Si ille ad huiusmodi celebrationem providere non potest res ad Pontificiam Commissionem “Ecclesia Dei” referatur.

Art. 8. Episcopus, qui vult providere huiusmodi petitionibus christifidelium laicorum, sed ob varias causas impeditur, rem Pontificiae Commissioni “Ecclesia Dei” committere potest, quae ei consilium et auxilium dabit.

Art. 9,
§ 1. Parochus item, omnibus bene perpensis, licentiam concedere potest utendi rituali antiquiore in administrandis sacramentis Baptismatis, Matrimonii, Poenitentiae et Unctionis Infirmorum, bono animarum id suadente.

§ 2. Ordinariis autem facultas conceditur celebrandi Confirmationis sacramentum utendo Pontificali Romano antiquo, bono animarum id suadente.

§ 3. Fas est clericis in sacris constitutis uti etiam Breviario Romano a B. Ioanne XXIII anno 1962 promulgato.

Art 10. Fas est Ordinario loci, si opportunum iudicaverit, paroeciam personalem ad normam canonis 518 pro celebrationibus iuxta formam antiquiorem ritus romani erigere aut rectorem vel cappellanum nominare, servatis de iure servandis.

Art. 11. Pontificia Commissio “Ecclesia Dei” a Ioanne Paulo II anno 1988 erecta , munus suum adimplere pergit.

Quae Commissio formam, officia et normas agendi habeat, quae Romanus Pontifex ipsi attribuere voluerit.

Art. 12. Eadem Commissio, ultra facultates quibus iam gaudet, auctoritatem Sanctae Sedis exercebit, vigilando de observantia et applicatione harum dispositionum.

eloquent

Mijn geheime idool, Paus Benedictus XVI, sprak een tijdje terug de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe (18 april 2008 om precies te zijn). Pas onlangs kwam ik tijdens een zwerftochtje op het interweb deze toespraak tegen. Ik bewonder hem vooral om zijn eloquente Duits, maar hij weet ook in het Engels zijn woordje te doen. Een uitsnede van zijn verhaal:

The life of the community, both domestically and internationally, clearly demonstrates that respect for rights, and the guarantees that follow from them, are measures of the common good that serve to evaluate the relationship between justice and injustice, development and poverty, security and conflict. The promotion of human rights remains the most effective strategy for eliminating inequalities between countries and social groups, and for increasing security. Indeed, the victims of hardship and despair, whose human dignity is violated with impunity, become easy prey to the call to violence, and they can then become violators of peace. [...] A vision of life firmly anchored in the religious dimension can help to achieve this, since recognition of the transcendent value of every man and woman favours conversion of heart, which then leads to a commitment to resist violence, terrorism and war, and to promote justice and peace. Indeed, questions of security, development goals, reduction of local and global inequalities, protection of the environment, of resources and of the climate, require all international leaders to act jointly and to show a readiness to work in good faith, respecting the law, and promoting solidarity with the weakest regions of the planet. I am thinking especially of those countries in Africa and other parts of the world which remain on the margins of authentic integral development, and are therefore at risk of experiencing only the negative effects of globalization. In the context of international relations, it is necessary to recognize the higher role played by rules and structures that are intrinsically ordered to promote the common good, and therefore to safeguard human freedom.

Je moet hem niet erbij horen, want dan klinkt hij als een figurant in ‘Allo, ‘Allo, maar zo op papier leest het heerlijk weg. Je vergeet dan bijna het gefrutsel met jongetjes door zijn personeel (waarvoor hij overigens zijn verontschuldigingen aanbood).

hopelijk

Het is niet toevallig dat Linderman en de Paus zo vlak na elkaar verschijnen op deze netstek (zie 11-12-’07 en 12-12-’07). Het gaat natuurlijk om dat begrip ‘hoop’.

Benedictus XVI is vol lof over christelijke Hoop & Verwachting terwijl Linderman een zeker cynisme tentoonspreidt.

En dat zijn de twee polen waartussen ik me bevind. Ik zou graag willen dat Bennie gelijk krijgt, maar ik ben bang dat Linderman het heeft.

Benedictus XVI:

Als het protest tegen God gezien het leed van de wereld begrijpelijk is, dan is de aanspraak dat de mensheid kan en moet doen wat geen God in feite doet of kan doen, zowel aanmatigend als intrinsiek onjuist. Het is dan ook geen toeval dat deze idee geleid heeft tot de ergste vormen van wreedheid en schendingen tegen de gerechtigheid […] Een wereld die haar eigen gerechtigheid moet scheppen is een wereld zonder hoop.

De helden van Heroes gaan het kwaad met geweld te lijf, na existentieel getwijfel of ze het eigenlijk wel wíllen en of uitgerekend zíj, zelfs met hun klaarblijkelijk bijzondere gaven, het wel kunnen. De boodschap van Heroes is volgens mij dat gewone mensen tot bijzondere dingen in staat zijn.

De boodschap van Spe Salvi is:

'De grote dag zal het aantonen, want deze verschijnt met vuur, en het vuur zal uitwijzen wat ieders werk waard is' (3:13). In de pijn van deze ontmoeting worden de onzuiverheden en de ziektes van ons leven voor ons zichtbaar. En juist daarin bestaat de verlossing. Zijn strakke blik, de aanraking van zijn hart, geneest ons door de onmiskenbaar pijnlijke transformatie 'als door vuur'. Maar het is deze gezegende pijn, waarin de heilige kracht van zijn liefde als een vlam door ons heen schroeit. Daardoor worden wij in staat gesteld geheel onszelf te zijn en dus ook geheel van God.

Ik slinger heen en weer tussen beiden. Het zal wel de ‘condition humaine’ zijn. Ik ga Spe Salvi nog maar ‘es goed lezen.

hoop

De Paus heeft weer een encycliek geschreven.

Ik mag die man zo. Vanwege zijn taal en vaak ook om wat hij te zeggen heeft. Zijn verhandeling over de christelijke liefde (Deus Caritas Est) is prachtig om te lezen en geloofsopbouwend. En dat zeg ik als gereformeerde.

Maar net als in dat stuk, meent de Heilige Vader van de Roomsche Kerk het opportuun in zijn laatste bijdrage tot het recht verstaan van christelijke grondwoorden, Spe Salvi—over de christelijke hoop, enige katten uit te delen aan “ons Protestanten”.

Mijn calvinistische inborst gaat gloeien (op een onaangename manier), wanneer Benedictus XVI dit soort zinnen schrijft (hoe eloquent ook getoonzet):

7. Wir müssen noch einmal zum Neuen Testament zurückkehren. Im 11. Kapitel des Hebräer-Briefes (Vers 1) findet sich eine Art Definition des Glaubens, die ihn eng mit der Hoffnung verwebt. Um das zentrale Wort dieses Satzes ist seit der Reformation ein Streit der Ausleger entstanden, in dem sich in jüngster Zeit wieder der Ausweg auf ein gemeinsames Verstehen hin zu öffnen scheint. Ich lasse dieses Zentralwort zunächst unübersetzt. Dann lautet der Satz: „Glaube ist Hypostase dessen, was man hofft; der Beweis von Dingen, die man nicht sieht.“ Für die Väter und für die Theologen des Mittelalters war klar, daß das griechische Wort hypostasis im Lateinischen mit substantia zu übersetzen war. So lautet denn auch die in der alten Kirche entstandene lateinische Übertragung des Textes: „Est autem fides sperendarum substantia rerum, argumentum non apparentium“—der Glaube ist die „Substanz“ der Dinge, die man erhofft; Beweis für nicht Sichtbares. Thomas von Aqui erklärt das, indem er sich der Terminologie der philosophischen Tradition bedient, in der er steht, so: Der Glaube ist ein „habitus“, das heißt eine dauernde Verfaßtheit des Geistes, durch die das ewige Leben in uns beginnt und der den Verstand dahin bringt, solchem beizustimmen, was er nicht sieht. Der Begriff der „Substanz“ ist also dahin modifiziert, daß in uns durch den Glauben anfanghaft, im Keim könnten wir sagen—also der „Substanz“ nach—das schon da ist, worauf wir hoffen: das ganze, das wirkliche Leben. Und eben darum, weil die Sache selbst schon da ist, schafft diese Gegenwart des Kommenden auch Gewißheit: Dies Kommende ist noch nicht in der äußeren Welt zu sehen(es „erscheint“ nicht), aber dadurch, daß wir es in uns als beginnende und dynamische Wirklichkeit tragen, entsteht schon jetzt Einsicht.
Luther—dem der Hebräer-Brief an sich nicht besonders sympathisch war—konnte mit dem Begriff „Substanz“ im Zusammenhang seiner Sicht von Glauben nichts anfangen. Er hat daher das Wort Hypostase/Substanz nicht im objektiven Sinn („anwesende Realität in uns“), sondern im subjektiven Sinn, als Ausdruck einer Haltung verstanden und dann natürlich auch das Wort argumentum als Haltung des Subjekts verstehen müssen. Diese Auslegung hat sich—jedenfalls in Deutschland—im 20. Jahrhundert auch in der katholischen Exegese durchgesetzt, so daß die von den Bischöfen gebilligte Einheitsübersetzung des Neuen Testaments schreibt: „Glaube aber ist: Feststehen in dem, was man erhofft, Überzeugtsein von dem, was man nicht sieht.“ Das ist an sich nicht falsch, entspricht aber nicht dem Sinn des Textes, denn das verwendete griechische Wort (elenchos) hat nicht die subjektive Bedeutung von „Überzeugung“, sondern die objektive Wertigkeit von „Beweis“. Darum ist die neuere evangelische Exegese mit Recht zu einer anderen Auffassung gelangt: Es kann aber jetzt nicht mehr zweifelhaft sein, daß diese klassisch gewordene protestantische Auslegung unhaltbar ist. Der Glaube ist nicht nur ein persönliches Ausgreifen nach Kommendem, noch ganz und gar Ausständigem; er gibt uns etwas. Er gibt uns schon jetzt etwas von der erwarteten Wirklichkeit, und diese gegenwärtige Wirklichkeit ist es, die uns ein „Beweis“ für das noch nicht zu Sehende wird. Er zieht Zukunft in Gegenwart herein, so daß sie nicht mehr das reine Noch-nicht ist. Daß es diese Zukunft gibt, ändert die Gegenwart; die Gegenwart wird vom Zukünftigen berührt, und so überschreitet sich Kommendes in Jetziges und Jetziges in Kommendes hinein.

Verder heeft Bennie veel behartenswaardigs te zeggen over zoiets als hoop en geloof. Zie voor het hele verhaal (het verplichte loflied op Maria sla je gewoon over): http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/encyclicals/documents/hf_ben-xvi_enc_20071130_spe-salvi_ge.html

Bergbaan, Rigi, Zwitserland